A orella do porco

 

Eu nacín nunha zona residencial ás aforas de Osaka, os meus pais eran asalariados, no xardín da miña casa florecían camelias e nadaban peixes dourados, pero nunca vin as plantas de patacas nin de millos, xa que a miña familia non se lle ocorría cultivar os alimentos, nin tiña a mente da “produción”. Todas as cousas que necesitaba estaban no mercado ou súper, e conseguíaos con cartos. Ademais aínda que a tivese tampouco podería facelo, pois non había sitio no noso minúsculo xardín, nin tivo o coñecemento para o cultivo. Non vivimos escaseza pero xusto o necesario, modesto. O mercar algo a prezo baixo nunha oferta era un acontecemento que alegraba a miña familia.

 Por iso impresionoume moito cando fun invitada á casa de Manuel, que está no interior da Galicia, na comarca de Deza. 

Alí a palabra “abundancia” é o denominador común.  Detrás da enorme vivenda de pedra hai almacén que ten varias portas, onde hai dous xigantes conxeladores que gardaban as colleitas de verán, unha ringleira de estantería ateigada de botes de conservas, unha morea de caixa de verduras e froitas que conservan durante meses no seu estado natural, e ao lado colgaban xamóns, lacóns e todo os tipos de embutidos.

 -Como é posible consumir todo isto!-pensei.

E iso foi antes de decatarme de que a casa está rodeada de centos árbores froitais, que case están a romper as súas polas polo peso da súas propias froitas, de ver horta e o galiñeiro .

-Pero a casa xa non era como antes, aquí habían vacas, porcos e cabras, e sobre todo, traballaba moita xente.-dixo Luz, a nai de Manuel mentres quentaba a comida da pota de barro. Ao seu lado, como o seu testemuño, amantáronse as potas de tamaño de hostaleira.

Xantamos no recuncho da enorme mesa da cociña, a comida era copiosa e exquisita. As verduras recentemente collidas da horta, o polo asado, que a súa textura e sabor me dicían claramente que fora unha galiña que corría felizmente no campo.

-Mataches a galiña?

-Si, é para comer. Antes tamén facíamos a matanza na casa. Estamos acostumados.

-Pero berra o porco, non?

-Se o están matándo, como non ía berrar?

Manuel despreza e rise do meu sentimentalismo. Pero son sensible por unha banda, por ser urbanista, e pola outra, tradicionalmente na dieta xaponesa non incluía a carne.

   Claro que en Xapón tamén había galiñas pero as galiñas que anuncian a chegada da mañá eran mensaxeiras dos deuses, polo tanto non se comían. Había vacas, pero unha vaca non era vista como unha fonte de alimento senón como un elemento de traballo e indirectamente como un sustento familiar. As vacas traballaban nos arrozais, servían de medio de transporte e ademais utilizaban os seus excrementos. Imaxino que aínda que morrese non se podía comer, é algo parecido ao caso do can de hoxe, que é un animal de compañía. O leite de vaca era para tenreiros, tampouco se usaba, non había produtos lácteos.

Tan só uns séculos antes, pola influencia da occidentalización, estendeuse  o consumo da carne en Xapón, e agora eu pola influencia dos galegos, como ata orella do porco.

 

O chourizo á verza

 

O chourizo á verza ben feito é algo delicioso. É unha comida campestre de orixe labrega. Facíase normalmente no inverno, no que os días eran pequenos e estaban o suficientemente lonxe para que non pagara a pena voltar á casa a xantar porque non quedaría tarde dabondo para rematala labor.

A receita é moi sinxela: un chourizo envolto nunha verza de repolo ou col e esta envolta nun papel ben apertada.

Facíase unha fogueira e cando houbera brasas, cavábase de lado un burato no que se metían os chourizos envoltos e tapábase cun pouco de terra e coas brasas. E esperar unha media hora máis ou menos.

Como se facía no inverno aproveitaban o lume para quentarse e de paso facer, se se dera o caso, uns torresmos ao espeto, que consistía en espetar nun pau o longodabondo para non se queimar coas brasas   unha magra de touciño (os xamóns vendíanse)  

Finalmente desenterrábanse os paquetes e extraíase a longaniza que se comía nun anaco de pan de centeo ou de millo. Exquisito

O arroz

 

Todas as culturas teñen os seus propios cultivos adaptados ao seus clima e os seus costumes culinarios.  No caso de Xapón, este alimento estrela é o arroz. O seu clima cálido e húmido permitía dende hai tres mil anos o cultivo deste cereal.

O arroz é un nutrinte, relativamente doado de cultivar, pero sobre  todo, delicioso. Nós comemos todos os días arroz, en xaponés dise o almorzar “comer arroz de pola mañá”, aínda que se coma pan.

Para os xaponeses este gran non é só alimento principal, senón é algo espiritual.

Na corte antiga ofrecíase a Deus a primeira espiga de arroz cando se celebraba a ritual oficial de entronización, xa que se consideraba o poder espiritual do arroz é quen de afastar todos os malos espíritos. Na miña casa puxéronlles auga e arroz todas as manás no pequeno altar de madeira instalada no recanto da cosina para o deus do lume. Tamén levaba arroz recen saído da ola, colocado nunha prato pequeno de cerámica, ao altar dos antepasados. Eran un costume tan natural que daquela non se cuestionaba por que nin para que.

Segundo a miña avoa, nun gran de arroz viven 7 deuses, que o deus de auga, de terra, de vento, de sol, de becho, de nube, de esforzo que prestaron para o cultivo. Ela escrutaba a mesa cada comida  e ao descubrir uns grans de arroz pegados nos noso cunco, espetábanos:

-Oh, vaite castigar, vaite magoar os ollos!

A miña irmá e mais a min pareceunos demasiado duro perder a vista como castigo de desprezar uns gran de arroz, pero a súa ameaza funcionaba para educarnos.

Eran os anos 60, o período de alto crecemento de Xapón, no xornal falaban decotío dos Xogos Olímpicos de Tokyo, e da Expo de Osaka, marabillaban da apertura de redes de transporte de alta velocidade entre grandes cidades. Á casa empezaron chegar electrodomésticos, como televisores, lavadoras e frigoríficos, que eran o símbolo de modernidade.

O mundo comezou a xirar máis rápido, pero afortunadamente onde eu vivía aínda non  o engulía.  De modo que tiven a sorte de xogar nos arrozais onde croaba as ras en primavera e voaban as libélulas no verán. No outono cando os espigas abalaban co forte vento, deixando sucos nos arrozais de cor dourado, pensaba que estaba na terra pero como se estivese no mar.

Dende aquilo, pasou moito tempo, pero a mesma sensación tiven cando pasaba por Agolada, onde vin unha plantación de trigo dende a ventá do coche do meu amigo galego.

 

A barra da folla

 

Unha das costumes que apenas me chega ao recordo.

O obxectivo da barra era xuntar folla para acomodalas cortes dos animais e sobrepoñela aos ásperos toxos que se colocaban por baixo.

A folla pasaría así a enriquecelo esterco co que se abonaban as futuras colleitas.

Este traballo consistía en amontoala folla dunha carballeira ou souto e deixala disposta para ser recollida cando fose necesario.

A época do ano para esta labor era o inverno, despois de caela folla pero antes de que as temperaturas fixesen agromar a vexetación e molestara o angazado, normalmente no mes de xaneiro aínda que ás veces se podía retrasar a febreiro.

 Levaba bastante tempo barrer toda unha carballeira polo que se xuntaba xente para facelo.

O primeiro que se facía era cortalos restos de vexetación que puidera haber; normalmente pouca cousa xa que a sombra pecha das carballeiras non permitía medrar moito aos toxos, silvas ou fentos, que era o que se podía atopar.

A partir deste momento, cada persoa co seu angazo, e de forma organizada, ía barrendo e xuntando a folla en moricas. As moricas eran montóns  de base circular que quedaban na carballeira ata que se dispuxera delas, podían estar meses e incluso o ano enteiro.

O resultado era impresionante. Ver unha carballeira completamente limpa sen folla é unha imaxe tan fermosa que dificilmente se esquece.

Contrariamente ó que puidera parecer, non se vía raspado porque a posición do angazo para barrer debe ser case horizontal, evitando que os dentes se cravaran.

Outro detalle que recordo é que ese día comeuse na carballeira, chegaron as mulleres cuns tremendos perolas de porcelana vermella e tamén se fixeran uns chourizos á berza na mesma carballeira e uns torresmos ó espeto, todo moi contundente para un día frío e de traballo duro. Imaxino que sería porque no mes de xaneiro os días son máis pequenos.  O ambiente que lembro era fantástico, quizá porque sempre bromeaban cos rapaces pequenos.

 

 

A morriña

 Penso que son unha persoa que sentía a morriña de Galicia antes de vir aquí, era entón vivía en Cádiz, onde só chovía tres días ao ano e brillaba o Sol intensamente desde as 6 de mañá, onde lle encantan todos os turistas do mundo. Pero eu non o sentía como o meu "hábita" axeitado, quizais por ser xaponesa.

Baixo as palmeiras na praia da costa do Sol, eu miraba as fotos dos bosques frondosaso de carballo, castiñeiro, salgueiro e bidueiro das ribeiras de Galicia, ata case escoitar os sons de auga que percorren. fuxíame un suspiro, non só pola admiración senón por non poder atoparme alí. Xa que son as paisaxes que á vez contemplaba en Xapón, cando era pequena.

Un ano decidía facer o Camiño de Santiago por que era o ano santo e que unha amiga de Madrid me animou para que poidamos facer un encontro en Santiago.

Era inverno, cando pasei por O Cebreiro, tiña que camiñar pola neve. Estaba aterecida, pero como era o día de Nadal, despois de deixar a miña equiñaxe no albergue, fun á capela de San Francisco que estaba a beira.

Na capela só estaba o cura, e ao verme, pediume que lese unhas frases da Biblia para a misa. Ao fin chegaron uns cinco persoas máis para a misa, e cando me tocaba ler a Biblia decateime de que na parte que tiá que ler había unha frase que dicía:

Adóptoche, a miña filla.

Sentinme moi ben porque pensei que iso era coma se fose que un Deus de Galicia rumoreoume estas palabras ao oído.

Logo o cura repartiu cruces de franciscano como agasallo de Nadal. Púxenma e desde entón sempre lévoa, pola miña sorpresa, o ano seguinte atopou un traballo en Galicia, nunca imaxinaba que chegaría a dar clase de xaponés con esa cruz posta en Vigo.