O trigo 2

 

O tempo da sementeira viña sendo no mes de decembro cando a terra tiña “sazón”. “O centeo no po e o trigo no barro”

O trigo botábase (sementábase) a man, facíanse carreiras que eran liñas feitas con garabullos de xesta, salgueiro ou do que atopaban por alí cerca; ás veces con palla, que destacaba dabondo. O obxecto das carreiras non era outro que a semente quedara ben distribuída, que non quedaran calvas sen sementar nin cachos que levaran dobre de gran. Logo de nado o trigo na leira, adoitábase pasarlle un angazo pequeno para lle arrincalas herbas competidoras: xaramagos, gramas, … Esta labor, que aparentemente medio arrincaba o trigo, favorecía o afillado deste que consiste en que saían varios talos da mesma planta, e aumentaría considerablemente a produción. Deste xeito ocuparía todo o espazo  e non se volvería ver afectado por outros competidores.

E a esperar ata o momento da seitura.

Dicir que estas labores facíanse nas leiras; no monte non había problemas coas adventicias e o rendemento soia ser menor. No monte botábase centeo na meirande parte.

A seitura é o momento da sega. Segábase á man, a fouciño. Era cousa dos homes  e facíase a feito e por regos. Organizábanse por orde de rapidez porque de non ser así entorpeceríase moito a labor xa que o que fora detrás non podería avanzar. Ás veces parecía unha competición e había que andar lixeiro para que o que viña detrás non te picara co fouciño ó segar. A sega consistía en abrazar uns pes e cortar por baixo. O que se cortaba de cada vez era unha nada e xuntábanse varias e ben colocadas para facilitar o atado.

O atado facíano normalmente as mulleres e os rapaces que aínda non segaban. Collían os brazados que deixaban os segadores, separaban unha nada da palla mais longa para atar, seguidamente rodeaban o brazado con esa palla ao momento de igualaba couce que era parte da palla por onde se cortaba, deixábase no chan e facendo presión có xeonllo facíase un no o suficientemente apertado para que non se desatara nas seguintes manipulacións. A cada atado chamábaselle monllo e quedaban no mesmo sitio ata acabar de segar.

Ao rematar de segar colocábanse os monllos ben colocados en medouchos que eran montón de monllos postos sempre coa espiga cara arriba onde secaban uños días máis, pois o gran e a palla debían estar ben secos para mallar e antes para medar.

A meda era o paso anterior á malla. Consistía en levar o trigo dos medouchos e xuntalo nunha agrupación maior chamada meda. Ao contrario ca nos medouchos , os monllos colocábanse en posición horizontal e sempre coa espiga para dentro, quedando protexido así dunha posible tronada. Eran bastante grandes chegando a medir uns seis ou sete metros de altura e nos que cabía unha gran cantidade de cereal.

A malla era o paso no que se separaba o gran da palla. Facíao a malladeira. Requiría unha gran cantidade de man de obra e colaboraba toda a xente da que dispoñía a aldea. Facíase pola calor do mes de agosto e facíanse quendas por este motivo. En xeral, os homes encargábase da parte do manexo da palla e as mulleres e os nenos do gran. Aparte, fora da malla, había que organizar a comida e cea para toda esta cantidade de xente, era como unha gran festa para as cociñeiras.

O traballo dividíase en varias partes: dun lado necesitábanse dúas ou tres persoas para coller os monllos da meda é pasalos aos que metían a palla na máquina; aquí outros tres que recollían o monllo cortaban o atado e distribuíano para que non entrara a golpes; unha persoa para apartar o pico que é a cascarilla que rodea o gran, un traballo moi desagradable, moito po e agullas das espigas;

a palla, xa sen gran, era recollida e colocada no que será o palleiro; e por último o gran, que era carrexada en sacos ata as huchas, que eran enormes caixóns de madeira onde se gardaba todo o ano.